Piaskowanie żeliwa — jak oczyścić odlew i nie wykruszyć mu krawędzi

Piaskowanie żeliwa robi się łagodniej niż piaskowanie stali: niższym ciśnieniem i drobniejszym ścierniwem, bo odlew jest twardy, ale kruchy i wykrusza się na cienkim żeberku. Grzejnik członowy z 6 warstwami starej farby zajmuje przy tym 2–3 razy więcej czasu niż odlew z jedną.

Druga różnica siedzi pod powierzchnią. Odlew jest porowaty i trzyma w porach to, w czym pracował: olej, chłodziwo, wodę. Ta właśnie rzecz psuje najwięcej powłok, i to dopiero w piecu.

Czym żeliwo różni się od stali pod strumieniem ścierniwa

Stal jest ciągliwa. Uderzona drobiną odkształca się i wraca, dlatego znosi wysokie ciśnienie i agresywne ziarno. Żeliwo szare zawiera wydzielenia grafitu rozłożone w całej masie i zachowuje się zupełnie inaczej: nie odkształca się, tylko pęka. Na dużej, grubej ścianie korpusu nie ma to znaczenia. Na krawędzi żeberka grzejnika, na cienkim liściu w odlewanej balustradzie albo na ostrym narożniku pokrywy problem robi się widoczny od razu.

Stąd bierze się cała reszta różnic w robocie. Ciśnienie schodzi w dół, ziarno jest drobniejsze, a dysza prowadzona jest pod kątem, nie prostopadle do detalu. Czas obróbki wydłuża się w zamian za to, że element wychodzi z kabiny w jednym kawałku.

Drugi skutek grafitu widać dopiero po oczyszczeniu. Świeżo wypiaskowany odlew ma matową, ciemnoszarą powierzchnię i zostawia szary ślad na dłoni. To odsłonięty grafit, nie brud. Przygotowanie powierzchni nie kończy się więc na samym czyszczeniu: zanim element pójdzie do malowania, trzeba go jeszcze wydmuchać i odtłuścić, bo grafit i pył z porów zachowują się jak warstwa rozdzielająca między metalem a farbą.

Pory w odlewie — czemu proszek potrafi się „zagotować”

Odlew ma w sobie mikropory. Przez lata pracy wchodzi w nie olej, chłodziwo, woda, czasem preparat konserwujący. Piaskowanie zdejmuje wszystko z wierzchu, ale do wnętrza porów nie sięga.

Problem ujawnia się w piecu. Farba proszkowa wypala się w wysokiej temperaturze, a wtedy to, co siedzi w porach, zamienia się w gaz i szuka drogi na zewnątrz. Przechodzi przez świeżo stopioną powłokę i zostawia w niej kratery, nakłucia albo drobne pęcherze. Powierzchnia wygląda, jakby ktoś ją posypał makiem. Przy malowaniu proszkowym wady nie da się zamalować drugą warstwą, bo pory wciąż będą oddawać resztę.

Dlatego przy odlewach z maszyn, z warsztatu albo z kotłowni pytamy przy przyjęciu, w czym element pracował. Jeżeli jest ryzyko, że pory są zaolejone, odlew trzeba przed malowaniem wygrzać — gazy mają wyjść przed proszkiem, a nie pod nim. Przy elementach dekoracyjnych, które całe życie stały w suchym miejscu, ten krok zwykle odpada.

Co realnie przyjeżdża do nas z żeliwa

Żeliwo trafia do lakierni w dwóch zupełnie różnych rolach i widać to po tym, o co pyta klient.

• Renowacja rzeczy starych — żeliwne grzejniki członowe. Dalej stelaże ław ogrodowych, kraty, balustrady, słupki, elementy bram z odlewu, korpusy starych maszyn do szycia, podstawy stołów. Tu liczy się zachowanie rysunku odlewu: klient nie chce, żeby ornament zniknął pod grubą warstwą.
• Przygotowanie części technicznych — korpusy przekładni, pokrywy, obudowy, koła pasowe, ramy urządzeń. Tu liczy się czystość podłoża i to, żeby powierzchnie pasowane i gwinty zostały nietknięte.

W obu przypadkach robimy to samo, co przy pozostałych metalach: element wraca do gołego podłoża, a potem od razu idzie w powłokę. Sam proces obróbki strumieniowo-ściernej opisaliśmy szerzej we wpisie o tym, na czym polega piaskowanie; przy konstrukcjach z profili i blach zasady są inne i zebraliśmy je przy piaskowaniu konstrukcji stalowych.

Stary lakier i wielowarstwowe powłoki na grzejnikach

Grzejnik żeliwny z lat siedemdziesiątych bywa malowany po raz szósty. Warstwy nakładały się jedna na drugą, wypełniły rysunek żeberek i skleiły się w twardą skorupę, której szczotka druciana nie ruszy. Strumień ją zdejmie, ale czas obróbki jest wtedy dwu-, trzykrotnie dłuższy niż przy elemencie z jedną warstwą farby.

Dwie rzeczy warto powiedzieć wprost, zanim ktoś przywiezie takie grzejniki na przyczepie. Po pierwsze, pod farbą czasem znajduje się przeżarte dno — dopóki warstwy siedzą, ubytek jest niewidoczny, a po piaskowaniu robi się dziura. Po drugie, przy grzejnikach trzeba zaślepić przyłącza, żeby ścierniwo nie weszło do środka; jeżeli element ma wrócić do instalacji, mówimy o tym przy wycenie.

Elementy z ornamentem oglądamy przed robotą i ustalamy, jak głęboko schodzimy. Czasem uczciwszą odpowiedzią jest „tej warstwy nie zdejmiemy do końca bez utraty rysunku” niż wyczyszczony do połysku odlew z rozmytym detalem.

Jakie ścierniwo do żeliwa

Wybór zależy od tego, co ma zostać po robocie. Przy odlewach używamy drobniejszego ziarna niż przy stali konstrukcyjnej, a parametry dobieramy do grubości ścianki i do stanu powierzchni.

Element	Na co uważamy
Grube korpusy, podstawy, koła	można pracować mocniej — liczy się czystość i chropowatość pod powłokę
Grzejniki, żeberka, cienkie kraty	niższe ciśnienie, kąt natarcia, dłuższy czas zamiast siły
Odlewy z ornamentem	drobne ziarno, kontrola co kilka minut, żeby nie rozmyć detalu
Powierzchnie pasowane i gwinty	zaślepiamy — powłoka na gwincie zmienia wymiar

Mikro-chropowatość, którą zostawia ziarno, jest tu tak samo potrzebna jak przy stali: w malowaniu proszkowym farba zakotwicza się w niej mechanicznie i dzięki temu trzyma. Jak długo trzyma i co ją najszybciej niszczy, rozpisaliśmy w tekście o trwałości powłoki proszkowej.

Dlaczego po piaskowaniu żeliwo trzeba od razu malować

Goły odlew łapie nalot szybciej, niż spodziewa się większość klientów. W wilgotnej hali pierwsze rude plamy potrafią pojawić się tego samego dnia, a porowata powierzchnia zatrzymuje wilgoć skuteczniej niż gładka blacha. Rdza nalotowa jest cienka i wygląda niegroźnie, ale wchodzi między metal a przyszłą powłokę.

Z tego powodu wyceniamy piaskowanie i malowanie proszkowe razem. Element przechodzi z kabiny do powłoki bez postoju, a klient dostaje jedną cenę na całość zamiast dwóch terminów u dwóch wykonawców. Jeżeli ktoś chce samo czyszczenie, robimy je — ale mówimy przy odbiorze, ile czasu ma na zabezpieczenie powierzchni.

Ile kosztuje piaskowanie żeliwa

Wyceniamy po zdjęciach, bo o cenie decyduje stan powierzchni, a nie sama masa detalu. Grzejnik z jedną warstwą farby i grzejnik z sześcioma to dwie różne roboty przy tej samej wadze. Przy odlewach patrzymy na trzy rzeczy: ile warstw trzeba zdjąć, jak dużo jest miejsc trudno dostępnych i czy element wymaga wygrzania przed malowaniem.

Wyślij zdjęcia z dwóch stron i napisz, skąd element pochodzi. Widełki na piaskowanie razem z malowaniem podajemy z góry i nie dokładamy do nich dopłat w trakcie. Wycena jest bezpłatna, a firma jest zwolniona z VAT, więc kwota, którą podajemy, jest kwotą do zapłaty.

Najczęstsze pytania o piaskowanie żeliwa

Czy piaskowanie może pęknąć żeliwny odlew?

Przy dobranych parametrach nie. Ryzyko pojawia się przy zbyt wysokim ciśnieniu i zbyt agresywnym ziarnie na cienkich ściankach — i dlatego żeliwo obrabia się łagodniej niż stal. Element, który już ma pęknięcie albo przeżarte dno, ujawni tę wadę podczas czyszczenia; wtedy dzwonimy, zanim pójdzie dalej.

Czy da się wypiaskować żeliwny grzejnik bez demontażu?

Nie. Obróbka odbywa się w kabinie, więc grzejnik musi przyjechać zdemontowany i opróżniony. Przyłącza zaślepiamy przed robotą, żeby ścierniwo nie dostało się do wnętrza członów.

Czy stare żeliwo można malować proszkowo, czy tylko pędzlem?

Można malować proszkowo i najczęściej tak właśnie robimy. Warunek to sucha, czysta powierzchnia i element, który zniesie temperaturę wypału — czyli bez uszczelek, tworzyw i elementów klejonych. Elementy łączone z innym materiałem rozbieramy albo malujemy osobno.

Ile trwa piaskowanie żeliwnego elementu?

Sam detal to zwykle kwestia godzin, ale termin zależy od kolejki i od tego, czy w grę wchodzi wygrzewanie przed malowaniem. Konkretny dzień odbioru podajemy razem z wyceną, po obejrzeniu zdjęć.

Przywieź odlew — powiemy, co da się z niego wyciągnąć

Piaskujemy i malujemy proszkowo stal, aluminium i żeliwo w hali przy ul. Łomżyńskiej 50 w Częstochowie. Obsługujemy też okolice: Blachownię, Myszków, Zawiercie, Kłobuck, Poraj i Radomsko. Zadzwoń pod +48 794 784 998 albo wyślij zdjęcia przez formularz kontaktowy — odpowiadamy z widełkami i terminem.